عکاسی مستند راهی برای ثبت ماندگار واقعیت است
عکاسی مستند راهی برای ثبت ماندگار واقعیت است
محمدرضا قنبری، عکاس مجموعه «حصار»، با اشاره به شکل‌گیری این مجموعه در جریان انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا، عکاسی مستند را راهی برای ثبت صادقانه و ماندگار واقعیت دانست و گفت: این گونه عکاسی برای شکل‌گیری روایت‌های منسجم، به فرصت تعمیق در موضوع و یافتن زبان روایی مستقل نیاز دارد.

به گزارش پایگاه خبری فرهنگ پارسی، محمدرضا قنبری که خارج از ایران زندگی می‌کند و به عنوان عکاس فعال است متقاضی حضور در مسابقه عکاسی بیستمین جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت «از قاب تا روایت»، با مجموعه «حصار»، است.

 او با اشاره به شکل‌گیری این مجموعه در سال ۲۰۲۰ و همزمان با انتخابات آمریکا اظهار کرد: عکاسی را با عکاسی خبری شروع کردم. امروز دیگر خبرنگار نیستم، اما آن حس و نگاه روزنامه‌نگارانه هنوز در من باقی است. معمولا از هیاهو و هیجان فاصله می‌گیرم و ترجیح می‌دهم حرف خود را در سکوت تصویر بگویم. چون پیش‌تر در جریان انتخابات ایران عکاسی کرده بودم، برایم جالب بود که فضای اجتماعی و شهری هم‌زمان با انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا را نیز از نزدیک تجربه کنم و این دو تجربه را کنار هم بگذارم و مقایسه کنم

 قنبری درباره شکل‌گیری مجموعه «حصار» توضیح داد: ایده این مجموعه در سال ۲۰۲۰ و در بوستون، جایی که زندگی می‌کنم، شکل گرفت. مغازه‌ها و ساختمان‌هایی را می‌دیدم که پنجره‌ها و نماهایشان با تخته‌های چوبی پوشانده می‌شد. در ابتدا تصور نمی‌کردم این کار به دلایل امنیتی باشد و فکر می‌کردم شاید برای تعمیرات یا تغییر دکوراسیون است، اما هرچه زمان می‌گذشت، تعداد این مغازه‌ها و ساختمان‌ها بیشتر می‌شد و این موضوع برایم پرسش‌برانگیزتر بود. برای دنبال کردن این تغییر و پیدا کردن پاسخ پرسش‌هایم، عکاسی را در نیویورک و واشنگتن دی‌سی هم ادامه دادم. این دوره همچنین با همه گیری کرونا و اعتراضات پس از قتل جورج فلوید همراه بود.

 او ادامه داد: در این مجموعه، بیشتر از آنکه خود هیاهوی آن روزها را ثبت کنم، به آنچه از آن روزها بر چهره شهرها باقی مانده بود، توجه کردم.

 روایت بحران در سکوت شهرها

 این عکاس درباره روایت مجموعه «حصار» و شیوه مواجهه با فضای بحرانی آن دوره بیان کرد: این مجموعه روایت شهرهایی است که در دوره‌ای بحرانی پشت حصارها و تخته‌های چوبی موقت پنهان شده‌اند و انسان‌هایی که در سکوت و انزوا از کنار آنها می‌گذرند. در این مجموعه قرار نیست همه‌چیز با وضوح و جزئیات یک گزارش خبری دیده شود. نور کم و ایزوی بالا باعث شده عکس‌ها گرین‌دار شوند؛ این بافت خشن به نظرم حس ترس و اضطراب آن روزها را پررنگ‌تر می‌کند.

عکاسی مستند راهی برای ثبت ماندگار واقعیت است

 قنبری افزود: می‌خواهم مخاطب به جای آنکه فقط تصویری تمیز و پرجزئیات ببیند، حالت و حس زیسته آن فضا را تجربه کند. بحران همیشه در شلوغی و درگیری خلاصه نمی‌شود؛ گاهی همین مرزهای بسته‌شده و سکوت خیابان است که ترس، فاصله و انزوای یک دوره را آشکار می‌کند.

 عکاسی مستند؛ ثبت صادقانه واقعیت و ماندگاری تصویر

 قنبری با اشاره به ویژگی‌های عکاسی مستند و جایگاه آن در عکاسی امروز گفت: برای من مهم‌ترین ویژگی عکس مستند، صداقت در مواجهه و وفاداری به واقعیت لحظه است؛ اینکه عکاس صحنه‌سازی نکند و اجازه بدهد همان چیزی که در واقعیت پیش رو می‌گذرد، با نگاه و انتخاب خودش در قاب بنشیند. در عکس مستند، تصویر حامل یک موقعیت واقعی و یک حرف انسانی یا اجتماعی است.

 او ادامه داد: در دنیای امروز که هر روز میلیون‌ها عکس تولید و به سرعت دیده و فراموش می‌شوند و از طرفی دستکاری و بازسازی تصویر خیلی راحت شده است، عکاسی مستند جایگاه بسیار مهمی دارد. این گونه عکاسی کمک می‌کند ما از سطح تصویرهای زودگذر فراتر برویم، با دقت بیشتری به اطرافمان نگاه کنیم و یک سند صادقانه و ماندگار از زمانه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم بسازیم؛ سندی که تاریخ و زمان را از بین نبرد و هر لحظه و در هر مقطعی که به آن نگاه کنیم، تازگی حرف گفتنی و جذابیت خودش را حفظ کرده باشد.

 سینماحقیقت؛ بستری برای روایت منسجم و ارتباط حرفه‌ای عکاسان

 این عکاس با اشاره به اهمیت اختصاص بخش عکس به عکاسی مستند در جشنواره سینماحقیقت بیان کرد: تا حد امکان رویدادها و جریان‌های جدی عکاسی را دنبال می‌کنم، به‌ویژه فضاهایی که به روایت منسجم و نگاه مولفانه بها می‌دهند. در ایران جشنواره‌های عکس معتبر داریم، اما گزینه بین‌المللی جاافتاده و منظم که اعتبارش روشن باشد کم است. از این بابت باید از مدیریت مرکز تشکر کرد که بخش عکس را به جشنواره سینماحقیقت اضافه کرد و برای عکاسی مستند یک جایگاه جدی و منسجم فراهم آورد.

قنبری افزود: یکی از چالش‌های مهم در حمایت از عکاسی مستند این است که گاهی به جای تمرکز بر تداوم روایت، ایده و انسجام مجموعه، نگاه‌ها به سمت تک‌فریم‌های صرفا ظاهرپسند یا مناسبتی می‌رود؛ در حالی که عکاسی مستند زمانی نفس می‌کشد که به عکاس فرصت بدهد در یک موضوع عمیق شود، زمان بگذارد و زبان روایی خودش را پیدا کند.

 او درباره فرصت‌هایی که حضور عکاسی مستند در جشنواره سینماحقیقت برای عکاسان فراهم می‌کند، گفت: قرار گرفتن عکاسی مستند در دل یک جشنواره سینمایی مثل سینماحقیقت، فرصت متفاوتی نسبت به نمایش‌های صرفا گالری‌محور ایجاد می‌کند. در اینجا مجموعه عکس در کنار فیلم مستند دیده می‌شود و عکاس می‌تواند با مخاطبان جدی‌تر، مستندسازها، پژوهشگران و اهالی رسانه ارتباط برقرار کند؛ یعنی کسانی که زبان روایت، توالی و نگاه مستند را عمیق‌تر دنبال می‌کنند.

 قنبری ادامه داد: این هم‌جواری بستر خوبی برای شبکه‌سازی و گفت‌وگوهای حرفه‌ای میان عکاسان مستند و فیلم‌سازان فراهم می‌کند؛ جایی که می‌توان از تجربه هم یاد گرفت، ایده ردوبدل کرد و حتی زمینه همکاری‌های مشترک را شکل داد. در کنار این، وقتی عکس‌های مستند از فضای گذرا و کوچک شبکه‌های اجتماعی بیرون می‌آیند و در یک رویداد رسمی و متمرکز عرضه می‌شوند، شانس دیده شدن جدی‌تر و ماندگارتر پیدا می‌کنند.

 نمایشگاه و کارگاه در سینماحقیقت؛ فرصتی برای آموزش و کشف استعدادهای تازه

 قنبری با تاکید بر اهمیت برگزاری نمایشگاه‌ها و کارگاه‌های تخصصی عکاسی در کنار بخش عکس سینماحقیقت بیان کرد: برگزاری نمایشگاه‌ها و کارگاه‌های تخصصی در کنار بخش عکس «سینماحقیقت» می‌تواند نقش بسیار موثری در ارتقای دانش عکاسی و ایجاد فرصت برای عکاسانی داشته باشد که در ابتدای مسیر هستند. کارگاه‌های آموزشی کمک می‌کنند عکاسان فراتر از تک‌فریم‌های صرف بروند و یاد بگیرند چطور درباره یک موضوع پژوهش کنند، زمان بگذارند و یک روایت منسجم و مستند بسازند.

 او افزود: دیدن مجموعه‌های متنوع در فضای نمایشگاهی باعث می‌شود نگاه‌ها نسبت به زبان‌های روایی مختلف بازتر شود و مخاطبان و عکاسان در فضایی زنده با تجربه‌های تازه روبه‌رو شوند. برای عکاسانی که در ابتدای مسیر هستند یا هنوز شبکه ارتباطی گسترده‌ای ندارند، این رویدادها فرصتی برای دریافت بازخورد، گفت‌وگو با افراد باتجربه‌تر و پیدا کردن انگیزه و مسیر برای کارهای جدی‌تر فراهم می‌کند.

 این عکاس با اشاره به اهمیت حضور عکاسان جوان از شهرهای مختلف در رویدادهای تخصصی عکاسی گفت: بزرگ‌ترین تاثیر این اتفاق بر آینده عکاسی مستند ایران این است که جریان عکاسی در سال‌های آینده از تمرکز بر چند شهر بزرگ و نگاه‌های محدود خارج می‌شود. وقتی عکاسان شهرهای مختلف فرصت دیده شدن پیدا کنند، سوژه‌ها، فرهنگ‌ها و واقعیت‌هایی که تا امروز کمتر ثبت شده‌اند، وارد آرشیو و جریان اصلی عکاسی کشور می‌شوند. در نتیجه تصویری که در آینده از جامعه امروز ایران باقی می‌ماند، بسیار واقعی‌تر، کامل‌تر و چندصداتر خواهد بود.

 قنبری ادامه داد: این فرصت باعث می‌شود استعدادهای تازه در شهرهای مختلف به جای دلسرد شدن و کنار گذاشتن عکاسی، انگیزه بگیرند و کار را حرفه‌ای ادامه دهند. این یعنی در آینده نسل تازه، نفستر و گسترده‌تری از مستندنگاران خواهیم داشت که از دل همان شهرها و زیست‌بوم‌ها رشد کرده‌اند و روایت‌های دست‌اول‌تری خلق می‌کنند.

 دومین دوره مسابقه عکس مستند با عنوان «از قاب تا روایت» در بیستمین جشنواره بین المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» برگزار می‌شود.

انتهای خبر/