به گزارش پایگاه خبری فرهنگ پارسی،فشارخون بالا یا هیپرتنشن، وضعیتی است که در آن نیروی وارد شده از جریان خون به دیواره رگها به طور مداوم بیش از حد طبیعی است.این فشار اضافی باعث میشود قلب سختتر از حالت عادی کار کند و بهمرورزمان به عروق خونی آسیب برساند.
فشارخون بر حسب میلیمتر جیوه سنجیده میشود و عددی بالاتر از ۱۳۰ روی ۸۰ میلیمتر جیوه معمولاً بهعنوان فشارخون بالا در نظر گرفته میشود. متأسفانه این بیماری اغلب تا زمانی که به اندامهای حیاتی آسیب جدی نزند، علامتی ندارد.
عوامل متعددی در بروز فشارخون بالا نقش دارند که به دودسته قابلکنترل و غیرقابلکنترل تقسیم میشوند. سن، سابقه خانوادگی و نژاد از عوامل غیرقابلکنترل هستند، درحالیکه رژیم غذایی پرنمک، کمتحرکی، چاقی، مصرف دخانیات و الکل، استرس مزمن و بیماریهایی مانند دیابت از عوامل قابلکنترل محسوب میشوند. سبک زندگی نادرست در جوامع مدرن، شیوع این بیماری را به طرز چشمگیری افزایش داده است.
یکی از دلایل نامیدن فشارخون بالا به قاتل خاموش این است که بسیاری از افراد سالها با فشارخون بالا زندگی میکنند بدون آنکه کوچکترین نشانهای را تجربه کنند.
گاهی اوقات علائمی مانند سردردهای مبهم، سرگیجه، خونریزی خفیف بینی یا خستگی زودرس بروز میکند، اما این علائم اختصاصی نیستند و معمولاً نادیده گرفته میشوند. به همین دلیل تنها راه تشخیص منظم بودن اندازهگیری فشارخون است.
در صورت عدم درمان، فشارخون بالا میتواند به عوارض جبرانناپذیری منجر شود. سکته مغزی، حمله قلبی، نارسایی کلیه، آسیب به عروق شبکیه چشم و آنوریسم بیرونزدگی دیواره رگ از مهمترین عوارض این بیماری هستند.
خبر خوب این است که فشارخون بالا با تشخیص زودهنگام، تغییر سبک زندگی و در صورت نیاز دارودرمانی، بهخوبی قابلکنترل است.
زهرا یاری در گفتگو با پایگاه خبری فرهنگ پارسی، با اشاره به علت نامگذاری فشارخون بالا به قاتل خاموش اظهار داشت: چون سالها بدون علامت پیش میرود و بیآنکه فرد بداند، به عروق قلب، مغز و کلیه آسیب میزند. معمولاً اولین علامت، یک سکته یا نارسایی کلیه است. از ۱۸ سالگی همه باید هر دو سال یکبار فشار خود را چک کنند.
وی با اشاره به عوامل فشارخون بالا گفت: نمک فقط یک عامل است؛ کمبود پتاسیم، استرس، چاقی، کمتحرکی و الکل هم نقش دارند. حداکثر نمک مجاز ۵ گرم در روز (یک قاشق چایخوری) است، اما بیشتر مردم دو تا سه برابر این مقدار مصرف میکنند.
پزشک عمومی با اشاره به مادامالعمر بودن داروهای فشارخون بیان داشت: در بیشتر موارد داروهای فشارخون مادامالعمر هستند، زیرا دارو بیماری را کنترل میکند نه درمان. قطع خودسرانه باعث بازگشت فشار به سطح خطرناک میشود. فقط در صورت کاهش وزن شدید و سبک زندگی سالم، پزشک ممکن است دارو را کم یا قطع کند.
وی با اشاره به مؤثرترین روشهای غیردارویی گفت: رژیم DASH، میوه و سبزی زیاد تا ۱۱ واحد فشار را کم میکند، ورزش روزانه ۳۰ دقیقهای ۵ تا ۸ واحد، کاهش هر کیلو وزن حدود ۱ واحد و مدیریت استرس نیز تأثیر خوبی دارند. ترکیب این روشها بسیار قدرتمند است.
یاری با اشاره به زمان مراجعه به مراکز درمانی بیان داشت: اگر فشار بالای ۱۸۰ روی ۱۲۰ همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس، اختلال تکلم یا سردرد بسیار شدید بود، فوراً به اورژانس بروید. بدون علائم هم طی چند ساعت به پزشک مراجعه کنید، هرگز خودسرانه دارو اضافه نکنید.
بیماری فشارخون بالا به دو نوع اولیه (اسانسیل) و ثانویه تقسیم میشود. نوع اولیه حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد موارد را شامل میشود و علت مشخصی ندارد و معمولاً بهتدریج طی سالها ایجاد میشود.
در مقابل، فشارخون ثانویه ناشی از بیماری زمینهای دیگری مانند تنگی شریان کلیوی، تومورهای غده فوقکلیوی، اختلالات تیروئید یا مصرف برخی داروهاست. تشخیص نوع ثانویه مهم است؛ زیرا با درمان علت اصلی، فشارخون ممکن است به طور کامل بهبود یابد.
اندازهگیری صحیح فشارخون هنر خاص خود را میطلبد. برای داشتن عدد قابلاعتماد، فرد باید حداقل ۳۰ دقیقه قبل از اندازهگیری از مصرف کافئین، دخانیات و ورزش خودداری کند. مثانه باید خالی باشد و فرد حداقل ۵ دقیقه در حالت نشسته با پشتی صاف و پاهای روی زمین استراحت کرده باشد.
کاف دستگاه باید روی بازوی لخت در سطح قلب قرار گیرد و حداقل دو بار با فاصله یک تا دو دقیقه اندازهگیری تکرار شود. متأسفانه بسیاری از افراد در خانه یا مطب این اصول را رعایت نمیکنند و اعداد نادرست ثبت میشود.
در سالهای اخیر، استفاده از دستگاههای دیجیتال خانگی فشارخون بسیار رایج شده است. این دستگاهها اگر استاندارد و کالیبره شده باشند، میتوانند ابزار بسیار مفیدی برای پایش روزانه فشارخون باشند.
نکته مهم این است که فرد باید دفترچه یادداشتی از فشارهای اندازهگیری شده در ساعات مختلف روز تهیه کند و به پزشک نشان دهد، زیرا فشارخون در مطب به دلیل استرس مراجعه (اثر روپوش سفید) ممکن است کاذباً بالا گزارش شود همچنین اندازهگیری فشارخون در خانه از تشخیص افت فشار هنگام ایستادن (هیپوتانسیون ارتواستاتیک) که در افراد مسن شایع است، جلوگیری میکند.
بار روانی ناشی از ابتلا به فشارخون بالا گاهی نادیده گرفته میشود. بسیاری از بیماران پس از تشخیص، دچار اضطراب، ترس از عوارض و افسردگی میشوند.
این مسئله به نوبه خود میتواند کنترل فشارخون را دشوارتر کند، زیرا استرس خود یک عامل افزایش فشار است؛ بنابراین رویکرد درمانی امروزی علاوه بر دارو و اصلاح سبک زندگی، به حمایت روانی، آموزش به بیمار و مشارکت او در تصمیمگیریهای درمانی تأکید دارد.
گروههای حمایت از بیماران فشارخونی در بسیاری از کشورها نتایج بسیار خوبی در بهبود پایبندی به درمان داشتهاند.
مهدیه نوری در گفتگو با پایگاه خبری فرهنگ پارسی، با اشاره به معضل فشارخون در جوانان و افراد لاغر اظهار داشت: حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افراد با وزن نرمال به دلیل استرس، نمک پنهان در فستفودها یا عوامل ژنتیکی مبتلا میشوند در جوانان زیر ۳۰ سال حتماً باید علل ثانویه مانند بیماری کلیوی یا هورمونی بررسی شود.
وی با اشاره به جایگزینی گیاهان دارویی با دارو گفت: گیاهان دارویی جایگزین دارو نیستند، سیر و زالزالک فقط ۳ تا ۵ واحد کاهش فشار میدهند و اثر بسیار ضعیفتری از داروهای استاندارد دارند. این روشها فقط بهعنوان مکمل و کنار درمان اصلی قابلاستفاده هستند، نه جایگزین.
کارشناس فوریتهای پزشکی با اشاره به رابطه فشارخون با کووید ۱۹ بیان داشت: افراد مبتلا ۳ تا ۴ برابر بیشتر در خطر بستری و مرگ ناشی از کووید هستند. هرگز داروی فشار خود را قطع نکنید. نگرانی اولیه در مورد برخی داروها رد شده و واکسیناسیون برای این بیماران اولویت دارد.
وی با اشاره به خطرات فشارخون در بارداری گفت: یکی از علل مهم مرگ مادر و جنین است. پرهاکلامپسی بسیار خطرناک است. در صورت ورم ناگهانی دست و صورت، سردرد شدید یا اختلال دید، سریعاً به اورژانس بروید. مصرف خودسرانه دارو در بارداری ممنوع است.
باتوجهبه آنچه گفته شد، فشارخون بالا یک تهدید جدی اما قابلپیشگیری و کنترل است. کلید موفقیت در مقابله با این بیماری، آگاهی عمومی، غربالگری منظم و اصلاح سبک زندگی از سنین پایین است.
متأسفانه بسیاری از افراد تا زمانی که عارضهای مانند سکته یا نارسایی کلیوی اتفاق نیفتد، برای کنترل فشار خود اقدام نمیکنند. این نگاه واکنشی بهجای پیشگیرانه، هزینههای جانی و مالی هنگفتی به جامعه تحمیل میکند.
تغییرات ساده اما پایدار در زندگی روزمره میتواند معجزه کند. کاهش مصرف نمک، افزودن پیادهروی سریع به برنامه روزانه، مدیریت استرس با تکنیکهای تنفسی و خواب کافی، در بسیاری از موارد میتواند فشارخون را به حدی کاهش دهد که فرد نیازی به دارو پیدا نکند.
حتی در افرادی که نیاز به دارو دارند، رعایت این نکات باعث میشود دارو با دوز کمتر مؤثر باشد و عوارض جانبی کمتری ایجاد شود. هیچ اقدام سلامتی بهاندازه کنترل فشارخون، تعداد مرگومیر را کاهش نمیدهد.
نقش نظام سلامت در این میان بسیار حیاتی است. دسترسی آسان به دستگاههای استاندارد اندازهگیری فشارخون، آموزش همگانی از طریق رسانهها، ارائه مشاوره رایگان تغذیه و ورزش، و تحت پوشش قراردادن داروهای فشارخون در بیمههای همگانی، از اقدامات ضروری است.
همچنین پزشکان باید زمان کافی برای آموزش به بیمار در مورد نحوه صحیح اندازهگیری و اهمیت پایبندی به درمان اختصاص دهند. یک گفتگوی پنجدقیقهای میتواند عوارض یکعمر را کاهش دهد.
در پایان باید تأکید کرد که امید به زندگی افراد مبتلا به فشارخون بالا در صورت تشخیص زودهنگام و کنترل مناسب، تفاوتی با افراد سالم ندارد؛ بنابراین نه جای ترس و ناامیدی است و نه جای سهلانگاری.
اندازهگیری منظم فشارخون، مصرف مرتب دارو در صورت تجویز پزشک، و داشتن زندگی فعال و سالم، سه رکن اصلی هستند.
همین امروز فشار خود را اندازه بگیرید؛ شاید این کار ساده، سالهای سال زندگی باکیفیت را به شما هدیه دهد. سلامتی ارزشمندترین سرمایه است و کنترل فشارخون، سرمایهگذاری بر روی همین سرمایه است.
انتهای خبر/
«فرهنگ پارسی» رسانهای است با تمرکز بر محورهای اجتماعی و رخدادهای فرهنگی. ما واکاوی ریشهای مسائل و تحلیل تأثیر فرهنگ بر زندگی روزمره را بر بازتاب سطحی اخبار ترجیح میدهیم. از چالشهای جامعه تا تازههای عرصه فرهنگ و هنر.